انحراف ستون فقرات یا اسکولیوز

 

اسکولیوز به انحنای جانبی ستون فقرات نسبت به خط عمودی و مستقیم آن گفته می‌شود. اگر از پهلو به ستون فقرات نگاه کنیم، باید در قسمت فوقانی کمر دارای قوس خفیف (به سمت پشت) باشد و در قسمت تحتانی کمر نیز باید اندکی قوس کمری (انحنا به سمت شکم) داشته باشد. هنگامی که فردی را که دارای ستون فقرات طبیعی است، از جلو یا پشت مشاهده می‌کنیم، ستون فقرات به شکل یک خط راست و مستقیم به نظر می‌رسد. اما هنگامی که فرد مبتلا به انحراف ستون فقرات ( اسکولیوز) را از جلو یا پشت مشاهده می‌کنیم، ستون فقرات او منحنی به نظر می‌رسد.

چه عواملی باعث انحراف ستون فقرات می‌شود؟

دلایل و انواع بسیاری از انحراف و کجی ستون فقرات (اسکولیوز) وجود دارد، از جمله:

  • اسکولیوز مادرزادی که ناشی از یک اختلال و عارضه استخوان در هنگام تولد است.
  • اسکولیوز عصبی، عضلانی که ناشی از ناهنجاری‌های عضلات و یا اعصاب است. این نوع انحراف غالبا" در افرادی مشاهده می‌شود که مبتلا به اسپینا بیفیدا (مهره شکاف دار) یا فلج مغزی (CP) و یا مبتلا به عوارض مختلفی هستند که با فلج همراه است و یا منجر به فلج می‌شود.
  • اسکولیوز دژنراتیو، این نوع انحراف ممکن است ناشی از فروپاشی استخوان (به دلیل آسیب یا بیماری)، عمل جراحی ماژور کمر، یا بیماری پوکی استخوان باشد.
  • اسکولیوز ایدیوپاتیک، شایع‌‌ترین نوع عوارض انحراف ستون فقرات است که علت آن هنوز ناشناخته است. تئوری‌های مختلفی در این زمینه وجود دارد، اما هیچ کدام از آن ها قطعی نمی‌باشد. با این وجود، شواهد محکمی وجود دارد که اسکولیوز ایدیوپاتیک یک بیماری وراثتی است.

علائم و نشانه‌های انحراف ستون فقرات (اسکولیوز):

  • بالاتر بودن یکی از شانه‌ها
  • بالاتر بودن یک سمت لگن
  • برآمدگی یک استخوان کتف از پشت
  • به هم خوردن خط کمر
  • نامتقارن بودن اندازه و یا مکان پستان در زنان
  • خارج بودن سر بیمار از نقطه مرکزی محور لگن
  • متمایل بودن تمام بدن به یک طرف
  • یکسان نبودن فاصله بین دست‌ها و بدن
  • قرار داشتن دنده‌ها در ارتفاع مختلف
  • تفاوت قابل مشاهده در ظاهر و یا بافت پوست دو طرف ستون فقرات
  • برجسته‌تر بودن دنده‌ها در یک طرف قفسه سینه
  • برجستگی دنده‌ها هنگام خم شدن بیمار
  • اختلاف طول پاها

چه افرادی به انحراف ستون فقرات (اسکولیوز) مبتلا می‌شوند؟

به طور تقریبی، 2 تا 3٪ از افراد در سن 16 سالگی به این بیماری مبتلا هستند. کمتر از 0.1٪ افراد دچار انحنای ستون فقرات بیش از 40 درجه هستند، که این میزان انحراف نیازمند عمل جراحی می‌باشد. به طور کلی، احتمال ابتلای دختران به انحراف ستون فقرات، بیشتر از پسران است. اسکولیوز ایدیوپاتیک شایع‌ترین بیماری دوران بلوغ است که اغلب در سنین 10 تا 16سالگی بروز می‌کند. این بیماری ممکن است در طول سالهای "جهش رشد" پیشرفت کند، اما معمولا" در سنین بزرگسالی، پیشرفت نخواهد کرد.

انحراف ستون فقرات چگونه تشخیص داده می‌شود؟

اکثر موارد انحنای ستون فقرات در معاینات اولیه مدارس، توسط پزشک متخصص اطفال یا پزشک خانوادگی و یا توسط والدین شناسایی می‌شود. برخی از نشانه‌های ابتلای کودک به اسکولیوز شامل شانه‌های نابرابر، برآمدگی یک استخوان کتف از پشت، یکدست نبودن خط کمر، یا تمایل بدن به یک طرف می‌باشد. تشخیص اسکولیوز و تعیین نوع انحراف از طریق معاینه و آزمایش دقیق استخوان با اشعه ایکس به منظور بررسی میزان انحنای ستون فقرات انجام می‌شود.

چه افرادی نیازمند درمان هستند و برای بزرگسالان مبتلا به اسکولیوز چه گزینه‌های درمانی در کلینیک پیشگام ارائه می‌شود؟

در کلینیک ما انحراف ستون فقرات بزرگسالان به عنوان مشکل خاصی که باعث بروز علائم در بیماران می‌شود، درمان می‌گردد. این علائم در بعضی از بیماران شامل بی‌حسی پا یا خستگی است، اما در بعضی دیگر ممکن است فقط شامل درد کمر باشد. در واقع ابتلای یک بیمار به انحراف ستون فقرات (اسکولیوز) لزوما" به معنای درد یا از کار افتادگی فرد نیست. بسیاری از افراد به این بیماری مبتلا هستند، اما نیاز به درمان خاصی ندارند. قبل از هر گونه درمان، تشخیص قطعی و مشاوره در خصوص گزینه‌های درمانی توسط متخصص ما ضروری است.

گزینه‌های درمان غیر جراحی

فیزیوتراپی و برنامه‌های توانبخشی

در اغلب موارد، اولین رویکرد درمان اسکولیوز بزرگسالان، درمان محافظه کارانه (غیر جراحی) است. به طور کلی، بیمارانی که از درد کمر و خستگی رنج می‌برند، اما به طور کلی در وضعیت سلامتی خوبی به سر می‌برند، از یک برنامه تحت نظارت برای تقویت کمر بهره‌مند می‌شوند. بیماران با پیروی از یک برنامه توانبخشی برای تقویت و بهبود عضلات ستون فقرات، می‌توانند به بهبود پشتیبانی و استقرار ستون فقرات و در نتیجه کاهش به هم خوردگی خط همترازی مهره‌ها و حرکت در ستون فقرات و نهایتا" کاهش درد دست یابند. برای این که این تمرینات موثر واقع شود، بیماران باید آن ها را به طور منظم انجام دهند. ممکن است چندین هفته یا چند ماه تمرین برای بهبود علائم لازم باشد. علاوه بر این تمرینات تقویتی، حفظ سلامت عمومی خود با تغذیه مناسب، خوب خوابیدن و ترک مصرف سیگار از اهمیت زیادی برخوردار است.

برای بیمارانی که از درد شدید رنج می‌برند و دارای علائم بی ثباتی ستون فقرات هستند، استفاده از یک بریس کمر ممکن است بسیار مفید واقع شود. استفاده از بریس می‌تواند به کاهش حرکت در سراسر ستون فقرات و افزایش استقرار و پشتیبانی آن کمک کند. البته استفاده از بریس، بیماران را از انجام تمرینات جسمی بی‌نیاز نمی‌کند، بلکه بیماران این تمرینات را اغلب با پوشیدن بریس انجام خواهند داد.

نکات مفید برای استفاده روزمره از بریس

اگر پزشک استفاده از بریس را به شما توصیه کرده است، باید در نظر داشته باشید که این یک روش درمانی ساده‌ نیست و جایگزین درمان‌های دیگر مانند فیزیوتراپی نخواهد شد. استفاده از یک بریس مخصوص که به صورت سفارشی و متناسب با فرم بدن شما ساخته شده است، ضروری است. هر شخص دارای فرم بدن منحصر به فردی است، به ویژه بدن یک بیمار مبتلا به اسکولیوز دارای فرم خاصی است که نیازمند توجه دقیق در ساخت بریس می‌باشد.

انواع بسیاری از بریس وجود دارد و پزشک شما نوع مناسب را تعیین خواهد کرد. در ابتدا پوشیدن بریس اندکی غیر عادی به نظر می‌رسد و حتی ممکن است بسیار ناراحت کننده باشد. اما صبور باشید و تدریجا" خود را به پوشیدن بریس عادت دهید. بهتر است برای شروع، هر دفعه فقط یک ساعت از بریس استفاده کنید، سپس این زمان را در یک روز افزایش دهید. پس از یک هفته یا بیشتر می‌توانید اکثر ساعات روز را با پوشیدن بریس بگذرانید. معمولا" در زمان استحمام و یا هنگام خواب می‌توانید بریس را باز کنید. پزشک با دستورالعمل خاصی در این زمینه شما را راهنمایی خواهد کرد.

درمان از طریق تزریق برای موارد اسکولیوز بزرگسالان انجام می‌شود. اگر چه هنوز موفقیت آمیز بودن این روش برای درمان طولانی مدت بسیاری از بیماران ثابت نشده است، اما موارد خاصی وجود دارد که استفاده از تزریق در بهبود انحراف ستون فقرات (اسکولیوز) موثر بوده است.

درمان از طریق جراحی

گزینه جراحی باید برای کسانی در نظر گرفته شود که علت خاص بیماری آنها شناخته شده است و هیچ کدام از درمان‌های غیر جراحی برای آنها نتیجه بخش نبوده است. بیماران باید خطرات ناشی از جراحی را در برابر فواید احتمالی آن به دقت در نظر بگیرند. مذاکرات مفصل با یک متخصص ستون فقرات قبل از تمایل به این گونه درمان‌های تهاجمی، ضروری است.